W Himalajach – najwyższych górach świata – wyrosła także najwyższa kultura współżycia z przyrodą. Groza gór, które wciąż żyją, pozwala ludziom rozwinąć nadzwyczajny instynkt i intuicję. Bogata mitologia starożytnej literatury indyjskiej w dużej mierze czerpała i czerpie z opowieści ludowych kultur Himalajów.
Wyprawy w te najpiękniejsze góry to pozostawiają głębokie wrażenia i zmieniają ludzie życie. Choć znajomość rozmaitych języków, folkloru, tradycji mieszkańców gór, wciąż pozostaje mało znana i badana, to kultury tamtych gór są nam bardzo bliskie.
Himalajów zajmują ogromny obszar. Wymieńmy je poniżej zgodnie z podziałem administracyjnym:
(1) Stan Uttarakhand ze stolicą w Dehradun. W tym stanie, rozciągającym się od podnóży Himalajów do samej granicy z tybetem, leży przy przełomie Gangi Ryszikeś – światowa stolica jogi. W tym stanie także wybijają źródła Gangi (Gomukh) spod lodowca wznoszącego się nad miejscowością Gangotri. Przyjeżdżając tutaj warto nie być zwykłym turystą, tylko traktować podróż jako duchową pielgrzymkę do źródeł życia. Pielgrzymki odbywają tu podróż do czterech przybytków (tzw. cār dhām), dodając do Gangotri także Yamunotri, Kedarnath i Badrinath. Innym obszarem jest Kumaon ze stolicą regionu w Almorze, którędy tradycyjnie przechodziły szlaki w kierunku tybetańskiego jeziora Manasarowar i świętej góry Kailasy (Kailash). Na wchodzie graniczy on z Nepalem.
(2) Stan Himachal Pradeś ze stolicą w Simli (Shimla). Ten obszar Himalajów ma zupełnie inny charakter. Panuje tu bardzo nienaruszona kultura i ogromna tolerancja różnorodności: lokalny folklor, hinduizm, buddyzm (nie ma islamu). Północna część Himachal Pradesh wkracza na geograficzną Wyżynę Tybetańską. Kraina Spiti jest zachodnim rubieżem dawnego królestwa Guge, położonego pod wokół tybetańskiej Kailasy (Kailash). spityjjski i dialekt Ngari (mNgari) są niemal identyczne. Tutaj panuje niczym nie skażony buddyzm, zachowały się nienaruszone zabytki królestwa Guge (np. wpisane na listę UNESCO kompleks świątynny w Tabo). Jego obecną stolicą jest Kaza – dawnie było nią Dhankar,,
Do tego obszaru Spiti wiodą dwie drogi: jedna przez krainę Lahul (Lahaul), druga przez Kinnaur. Obie leżą w obszarze, gdzie wysokie Himalaje przechodzą w Wyżynę Tybetańską. Są to obszary wyjątkowo piękne. Lahul, położone jest w dolinie rzeki Czandry i Bhagi, która tutaj łączy się i płynie do Kaszmiru. Wyznaje się tu buddyzm, ale w kilku miejscach są też osady braminów i obecne są, obok pięknych klasztorów buddyjskich, buddyjsko-siwaickie świątynie (np. w Udaipur). Kinnaur zaś leży na wschodzie, przy granicy z Uttarakhandu. wykształcił bogatą kulturę ludową, zachowującą przedbuddyjski i buddyjski charakter. Podczas świąt tańczy się taniec kayang, a w pene szczególne dni można poradzić się wyroczni w sprawach życiowych. W stolicy Kinnauru, Ricong Pio, znane są tu endemicznie występujące pinie himalajskie zwane ćilgozą, Wszystkie te trzy regiony – Spiti, Lahul i Kinnaur posługują się językami z rodziny tybeto-birmańskiej.
(3) Jammu & Kaszmir – dzieli się na rejon Jammu, gdzie głównym językiem jest dogri (odmiana pendżabskiego) i północny rejon Kaszmiru, ze stolicą w Srinagarze, gdzie dominuje język kaszmirski. Srinagar jest tylko letnią stolicą całego stanu, zimową jest miasto Jammu. Mówiąc o Kaszmirze, najczęściej ma się na myśli niewielką, zieloną Doliną Kaszmiru, która z czterech stron jest otoczona wysokimi, niesamowitymi Himalajami. Od południa rozciąga się pasmo gór Pir Pancal, a od północy – w górach biegnie linia kontroli (LOC), którą z obu stron pilnuje wojsko: z jednej strony indyjskie, z drugiej – pakistańskie.
Kaszmir uważa się za 'raj na ziemi’. A to dlatego, że panuje tu łagodny klimat, są tu niezwykłe widoki i zieleń przyrody (nawet uprawia się ryż) i mnóstwo malowniczych jezior z doskonałą wodą pitną. Przybywaliu tu poeci i opisywali przyrodę. W tym raju na ziemi, którego znana ciągłość historyczna sięga IV w. p.n.e., wykształciło się jedno z najlepiej rozwiniętych w starożytnych ośrodków kultury, sztuki i nauki. Oddziaływało ona na Subkontynent Indyjski, Persję, Azję Centralną (w tym zwłaszcza rejon obecnego Afganistanu), Tybet i Chiny. W Kaszmirze znajdowały podatny grunt także osiągnięcia wszystkich tych cywilizacji. Przez setki lat współistniały tu liczne religie, a uczeni z różnych kręgów kulturowych dyskutowali i uczyli się wzajemnie od siebie. Kwitła tu poetyka i rozwijała się teoria estetyki i teatru. Ciekawostką jest bardzo wysoki rozwój sanskrytu, który był językiem dworskim, kultury politycznej i prawnej od starożytności aż do XV wieku. W III w. n.e. w miejscowości Harwan k. Srinagaru odbył się IV Sobór buddyjski (pozostałości można zwiedzać) – stąd Kaszmir wpływał na rozwój kanonu. W Kaszmirze też, nie bez odniesienia do buddyzmu, powstała najlepiej rozwinięta filozofia świadomości – filozofia pratjabhidżnia. Przyjęły ją różne tradycje tantryczne, spośród których zaawansowana filozofia i tradycja mistyczna zwana kramą (’następstwem czasu’) w istotny sposób wpłynęła na uformowanie się buddyzmu tybetańskiego – m.in. znanej inicjacji Kalaczakry. Z Kaszmiru wywodzi się także charakterystyczny kanon ikonografii buddyzmu tybetańskiego, Po napływie islamu Kaszmir pozostawał jedynym na świecie krajem sufickim, gdzie oddawano cześć mędrcom i mistykom, nie tylko muzułmańskim, ale także hinduskim. Ta tolerancja religijna islamu zmieniła się dramatycznie dopiero w XX wieku. Obecnie w Dolinie Kaszmiru aż. 96% mieszkańców deklaruje się jako muzułmanie, ale sufizm nadal dominuje
Kaszmir słynie z gościnności, rękodzieła, szafranu, ogrodnictwa i sadownictwa, pięknych jezior, szlaków trekkingowych, a także – jednego ważnego hinduistycznego miejsca pielgrzymkowego: niezwykłej Groty Amarnath. Są też liczne zabytki świątyń hinduskich, budowli i ogrodów mogolskich, meczetów (np. Jama Masjid) i innych.
(4) Ladakh
Ten fragment Wyżyny Tybetańskiej ze stolicą w Leh, po oddzieleniu się administracyjnie od Kaszmiru jest terytorium związkowym podległym bezpośrednio Delhi – w przyszłości, po odpowiednim dostosowaniu, stenie się osobnym stanem. Wtedy, obok Sikkimu, stanie się drugim buddyjskim stanem w Indiach. Ladakh jest znany ze szlaków trekingowych, dużej gościnności i wspaniałych klasztorów i festiwali tańczących mnichów (taniec czham), księżycowych krajobrazów i wysokich szlaków trekkingowych, takich jak trekking na Kang Yatse, Stok Kangri (obecnie wstrzymany), czy wielkich jezior. W Ladakhu żyją
(5) Nepal
Nepal leży poza Indiami, na zachód od Kumaonu. Jego stolicą jest Kathmandu. Kath (kaṭh) znaczy 'drewniany’ maṇḍu znaczy 'pawilon’ (miejsce spotkań). Nepal, znany jest jest z najwyższych szczytów świata i przyciąga wysokogórskich wspinaczy i miłośników trekkingów. Najwyższym szczytem jest Sagarmatha (Sāgarmāthā, 8850 m. n.p.m.), co znaczy 'Czoło Nieba”, co należy zapamietać aby uszanować Nelapczyków, a także wolę George’a Everesta (1790–1866), który sprzeciwiał się, by jego imieniem nazywaną górę i chciał, by pozostawić nazwę tradycyjną. .
(6) Sikkim
Dawne księstwo himalajskie, położone między Nepalem, Bhutanem a Tybetem, ze stolicą w Gangtok, włączone zostało do Indii w 1975 roku jako odrębny stan Indii. Jego symbolem i świeta górą jest Kanczendzonga (Kangchenjunga) — 8586 m, trzecia najwyższa góra świata. Panuje tu buddyzm w czystej postaci – sławne są klasztory Rumtek i Tashiding. Sikkim jako pierwszy stan Indii ogłosił w 2015 r. całe swoje rolnictwo jako w 100% ekologiczne. a od 2016 r. jest oficjalnie przedstawiany jako pierwszy na świecie w pełni ekologiczny stan. Przyroda tam jest niezwykle różnorodna. Narodowym drzewem jest rododendron.
(6) Bhutan
Bhutan jest najbardziej na wschód wysuniętym himalajskim królestwem, ale inaczej niż on, zachował swoją suwerenność. Jego stolicą jest Thimphu. Podobnie jak Sikkim, jest w całości obszarem ekologicznie czystym, gdzie wszelkie nieekologiczne formy upraw są zakazane. Wiąże się to z tym, że jest jedynym państwem na świecie, który zachowuje swoje suwerenne idee. Ideą postępu nie jest dochód PKB, tylko dobrostan społeczeństwa, „Szczęście Narodowe Brutto’ (Gross National Happiness, GNH), mierzone dobrostanem, kulturą, środowiskiem i dobrostanem. Wprowadzona została przez króla Jigme Singye Wangchucka, w latach 70. Narodowym sportem jest łucznictwo, tradycyjny strój jest powszechny, mężczyźni noszą sięgającej kolan szatę zwaną gho, a kobiety owijają całe ciało w tzw. kira. Podstawą jest buddyzm, którego klasztory wyglądają jak z bajki. Najbardziej znany jest klasztor zwany Tygrysim Gniazdem (Paro Taksang), położony spektakularnie na niemal pionowej ścianie. Należy do tradycji Nyingma – najstarszej z czterech głównych szkół buddyjskich, wywodzący się z nauk guru Padmasambhawy. Ale istnieją też mniej znane obszary Bhutanu, gdzie rzadko docierają turyści: odizolowane osady w wysokich Himalajach ze swoją bardzo niezależną kulturą i folklorem, takie jak Lunana czy Laya, czy też ludu zwanego Brokpami, czyli wędrownymi pasterzami, Sakteng Wildlife Sanctuary związany z legendą o Yeti (zwanych tu migoi), Dolina Haa, do niedawna zupełnie zamknięta dla cudzoziemców i wiele innych zupełnie nieznanych i bajecznych miejsc. W Bhutanie prawie nie ma samochodów, stąd jest to raj dla osób ceniących sobie piesze wędrówki.
Wędrowanie po Himalajach, spotkania z ludźmi, a nawe jazda przez wysokie przełęcze samochodem, staje się doświadczeniem, którego nie da się zapomnieć.
Zapraszamy do obejrzenia galerii na powiązanej stronie:
PÓŁNOCNO-WSCHODNIE HIMALAJE – wyprawa z 2016 roku